Khuripani Rath Yatra: ୨୫୦ ବର୍ଷର ନିଆରା ପରମ୍ପରା; କାନ୍ଧରେ ବସି ୨ ଦିନିଆ ଅତିଥି ହୋଇ ଆସେ କାଳିଆ, ଗଡ଼େ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଚକର ରଥ

ବଲାଙ୍ଗିର: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ରହିଛି। ବର୍ଷସାରା ସେଠି ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରି ନିୟମିତ ନୀତିକାନ୍ତି ଓ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଏମିତି ଗାଁ, ଯେଉଁଠି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ ମନ୍ଦିର ନାହିଁ, ନାଁ ହେଉଛି ଦୈନିକ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା। ତଥାପି ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଦିନ ପାଇଁ ମହାପ୍ରଭୁ ଏହି ଗାଁକୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସନ୍ତି, ଆଉ ସମଗ୍ର ଗାଁ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଉଠେ।

ପ୍ରାୟ ୨୫୦ ବର୍ଷ ଧରି ବଲାଙ୍ଗିର ଜିଲ୍ଲାର ଛୋଟ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଗାଁ ଖୁରିପାଣିରେ ଏହି ଅନନ୍ୟ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳନ ହୋଇଆସୁଛି। ରଥଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଗାଁବାସୀ ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋମିଟର ଜଙ୍ଗଲ, ନାଳ ଓ ଦୁର୍ଗମ ରାସ୍ତା ଅତିକ୍ରମ କରି ପଡ଼ୋଶୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀପାଲି ଗାଁକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଗ୍ରହକୁ କାନ୍ଧରେ ବୋହି ଖୁରିପାଣିକୁ ଆଣନ୍ତି। ମହାପ୍ରଭୁ ଗାଁରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା କ୍ଷଣି ସମଗ୍ର ପରିବେଶ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଉଠେ। ଏହି ରଥଯାତ୍ରାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଚକର ରଥ। ପୁରୀ ପରି ବହୁଚକିଆ ବିଶାଳ ରଥ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଚକ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ରଥରେ ବିଜେ କରାଯାଏ। ଏହି ରଥକୁ ଗାଁର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାହି ବୁଲାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ୮୦ଟି ପରିବାର ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରାୟ ୧୫ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ଏହି ରଥଟି ମଝିରେ ଲାଗିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଚକ ଉପରେ ସନ୍ତୁଳିତ ରହିଛି। ଚକର ପ୍ରସ୍ଥ ୧୧ ଇଞ୍ଚ ଏବଂ ପରିଧି ୪୦ ଇଞ୍ଚ। ଆଧୁନିକ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଜ୍ଞାନ ବିନା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରଥ ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଆସୁଛି।

ମହାପ୍ରଭୁ ଖୁରିପାଣିରେ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଦିନ ରୁହନ୍ତି । ନବମୀ ଦିନ ପୁଣିଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀପାଲିକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି। ମାତ୍ର ଦୁଇ ଦିନର ଏହି ଆଗମନ ଶାନ୍ତ ଆଦିବାସୀ ଅଧ୍ୟୁଷିତ ଗାଁକୁ ଭକ୍ତି, ଆନନ୍ଦ ଓ ସାମୂହିକ ଉତ୍ସବର କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ। ଏହି ଐତିହ୍ୟବାହୀ ପରମ୍ପରାକୁ ‘ଗୌଣ୍ଟିଆ ପରିବାର’ ଚାରି ପିଢ଼ି ଧରି ସଂରକ୍ଷଣ କରିଆସୁଛନ୍ତି।

ତେବେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ତାଳପାଲି ଗାଁରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଖୁରିପାଣିକୁ ଅଣାଯାଉଥିଲା। ପରେ ଗାଁରେ ସ୍ଥାୟୀ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଯୋଜନା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସଫଳ ହୋଇନଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତିବର୍ଷ କେବଳ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ବ୍ରାହ୍ମଣୀପାଲିରୁ ଆଣି ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖାଯାଉଛି। ଯେହେତୁ ଗାଁରେ କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ ମନ୍ଦିର ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ୨ ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ ଅତିଥି ହୋଇ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲରେ ବିଜେ କରାଯାଏ। ସେହି ସ୍କୁଲ ଅସ୍ଥାୟୀ ମନ୍ଦିରରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଆଖପାଖ ଗାଁରୁ ମଧ୍ୟ ଶତାଧିକ ଭକ୍ତ ଆସି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅନ୍ତି।

ଖୁରିପାଣିବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ। ଏହା ସେମାନଙ୍କ ଏକତା, ପରିଚୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ପ୍ରତୀକ। ଗାଁର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବାର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ, ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ନୀତିକାନ୍ତିରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି।

ଦିନକୁ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ହଜିଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ବଲାଙ୍ଗିରର ଖୁରିପାଣି ଗାଁର ଏହି ୨୫୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଗୋଟିଏ ଚକର ରଥଯାତ୍ରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ନିଦର୍ଶନ ଭାବେ ଆଗକୁ ଗଡ଼ି ଚାଲିଛି।