Budget Session 2026: ବ୍ରିଫକେସ୍ ରୁ ‘ବହିିଖାତା’… ଏବେର ‘ଟାବଲେଟ୍’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜାଣନ୍ତୁ କେତେ ବଦଳିଯାଇଛି ଭାରତର ବଜେଟ୍…

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତର ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ମଳା ସୀତାରମଣ ଫେବୃଆରୀ ୧, ୨୦୨୬ ରେ ଲଗାତାର ନବମ ଥର ପାଇଁ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଏହି ସଫଳତା ସହିତ, ସେ ପୂର୍ବତନ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ସି.ଡି. ଦେଶମୁଖଙ୍କ ରେକର୍ଡକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ଦଶଟି ବଜେଟ୍ ରେକର୍ଡ ଭାଙ୍ଗିବା ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ପ୍ରଥମ ବଜେଟ୍ ୨୬ ନଭେମ୍ବର, ୧୯୪୭ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ସେବେଠାରୁ, ବଜେଟ୍ ରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଇତିହାସ ପୃଷ୍ଠାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ। କେତେବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଥିଲା, ଆଉ କେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଲିକ୍ ହେବାରୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପ୍ରେସ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। ଆସନ୍ତୁ ବଜେଟର ରେଭୋଲୁସନ ଉପରେ ନଜର ପକେଇବା…ଆର୍ଥିକ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ ଭାବରେ ବଜେଟ୍ କେତେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି?

ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ସମୟରେ ବ୍ରିଫକେସ୍ ବ୍ୟବହାର ଏକ ପୁରୁଣା ବ୍ରିଟିଶ ପରମ୍ପରା ଥିଲା। “ବଜେଟ୍” ଶବ୍ଦଟି ଫରାସୀ ଶବ୍ଦ “ବୋଗେଟ୍” ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଚମଡ଼ା ବ୍ୟାଗ୍। ବ୍ରିଟେନରେ, ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ସମୟରେ ଏକ ଲାଲ ବାକ୍ସ (ଗ୍ଲାଡଷ୍ଟୋନ୍ ବାକ୍ସ) ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ, ଆର.କେ. ଶନମୁଖମ୍ ଚେଟ୍ଟି ମଧ୍ୟ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଏକ ଚମଡ଼ା ବ୍ରିଫକେସ୍ ରେ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି, ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ କଳା, ଲାଲ କିମ୍ବା ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ବ୍ରିଫକେସ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଚାଲିଥିଲେ।

୨୦୧୯ ରେ, ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ମଳା ସୀତାରମଣ ଏକ ବ୍ରିଫକେସ୍ ବଦଳରେ ଏକ ବହିଖାତାକୁ ବାଛିଥିଲେ। ଏହା ଲାଲ କପଡାରେ ଗୁଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ଖାତା ଥିଲା, ଯାହା ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ବହନ କରିଥିଲା। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ହିସାବ ରକ୍ଷକମାନେ ହିସାବ ରଖିବା ପାଇଁ ଖାତା ବ୍ୟବହାର କରିଆସୁଛନ୍ତି।

ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପେପରଲେସ୍ ବଜେଟ୍ ୨୦୨୧ ରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। କୋଭିଡ୍-୧୯ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ “ଡିଜିଟାଲ୍ ଇଣ୍ଡିଆ” ର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି, ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଲେଜର ବଦଳରେ ଏକ ଟାବଲେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ଟାବଲେଟ୍ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପାରମ୍ପରିକ ଲାଲ କପଡା କଭରରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ଭାରତର ବଜେଟ୍ ଫେବୃଆରୀ ମାସର ଶେଷ ଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ୫ଟାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଥିଲା। ପ୍ରକୃତରେ, ଲଣ୍ଡନରେ ଏହା ସକାଳ ୧୧:୩୦ ଥିଲା, ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀମାନେ ଏହାକୁ ସେମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ୧୯୯୯ ମସିହାରେ, ତତ୍କାଳୀନ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଯଶୱନ୍ତ ସିହ୍ନା ଏହି ପରମ୍ପରା ଭାଙ୍ଗି ସକାଳ ୧୧ଟାରେ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

୧୯୫୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରେ ବଜେଟ୍ ମୁଦ୍ରଣ କରାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ, ସେହି ବର୍ଷ ବଜେଟ୍ ର ଏକ ଅଂଶ ଲିକ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ହଇଚଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ବଜେଟ୍ ମୁଦ୍ରଣ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନରୁ ଦିଲ୍ଲୀର ମିଣ୍ଟୋ ରୋଡ୍ ସ୍ଥିତ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରେସ୍ କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇଥିଲା। ପରେ, ୧୯୮୦ ମସିହାରୁ, ବଜେଟ୍ ନର୍ଥ ବ୍ଲକ୍ (ସଚିବାଳୟ) ଭିତରେ ମୁଦ୍ରଣ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ହାଲୱା ସମାରୋହ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।