ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ବିରୋଧରେ ଶେଖ୍‌ ହସିନାଙ୍କ ପାଖେ କ’ଣ ରହିଛି ଶେଷ ବିକଳ୍ପ, କେଉଁଠି ରୋକିହେବ ମାମଲା ?

ଢାକା : ବାଂଲାଦେଶର ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ କ୍ରାଇମ୍ସ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ (ICT) ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେଖ୍ ହସିନାଙ୍କୁ ମାନବତା ବିରୋଧୀ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି । ଗତ ବର୍ଷ ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ନିର୍ମମ ଦମନ କରିବାରେ ହସିନାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ନେଇ ଏହି ରାୟ ଆସିଛି । ଜାତିସଂଘର ଅନୁମାନ ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରାୟ ୧୪୦୦ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ । ହସିନାଙ୍କ ସହ ପୂର୍ବତନ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଆସାଦୁଜ୍ଜମାନ ଖାନ କମାଲଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଶୁଣାଯାଇଛି । ପୂର୍ବତନ ପୋଲିସ୍ ଚୀଫ୍ ଚୌଧୁରୀ ଆବ୍ଦୁଲ୍ଲା ଆଲ୍-ମାମୁନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପକ୍ଷ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ୫ ବର୍ଷ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡ ହୋଇଛି ।
ହସିନା ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତରେ ନିର୍ବାସନରେ ରହୁଛନ୍ତି । ଗତ ବର୍ଷ ୫ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ସେ ହେଲିକପ୍ଟରରେ ଢାକା ଛାଡ଼ି ଦିଲ୍ଲୀ ପଳାଇ ଆସିଥିଲେ । ଏହି ମାମଲାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁପସ୍ଥିତରେ ବିଚାର କରାଯାଇଛି । ରାୟ ପରେ ହସିନା ଏହାକୁ “ରାଜନୈତିକ ପ୍ରେରିତ ଏବଂ ପକ୍ଷପାତପୂର୍ଣ୍ଣ” ବୋଲି କହି ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛନ୍ତି । ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା ଏକ “ଅଣନିର୍ବାଚିତ ସରକାର”ର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ।
ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡରୁ ବଞ୍ଚିବାର ଆଇନର ରାସ୍ତା କ’ଣ ?
ICT ଆଇନ୍ ୧୯୭୩ର ଧାରା ୨୧ ଅନୁଯାୟୀ ହସିନାଙ୍କୁ ରାୟର ୬୦ ଦିନ ଭିତରେ ବାଂଲାଦେଶ ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟର ଆପିଲୀୟ ଡିଭିଜନ୍‌ରେ ଅପୀଲ୍ କରିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ଆଇନର ଗଳାବାଟ ରହିଛି – ଅପିଲ୍ କରିବା ପାଇଁ ଦୋଷୀଙ୍କୁ ନିଜେ ବାଂଲାଦେଶ ଫେରି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ କିମ୍ବା ଗିରଫ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ । କେବଳ ଓକିଲଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଅପିଲ୍ ଦାଖଲ କରିହେବ ନାହିଁ । ଯଦି ୬୦ ଦିନ ଭିତରେ ଅପିଲ ହେଲା ନାହିଁ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଅନ୍ତିମ ହୋଇଯିବ ।
ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କୋର୍ଟରେ ଅପିଲ ସମ୍ଭବ ?
ICT ଏକ ଘରୋଇ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ରାୟ ବିରୋଧରେ ସିଧାସଳଖ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଦାଲତରେ ଅପିଲ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଜାତିସଂଘର ମାନବାଧିକାର କମିଟି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂଗଠନରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଚାର ନୁହେଁ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ କରିହେବ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦଣ୍ଡକୁ ରଦ୍ଦ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
ଭାରତରେ ରହିପାରିବେ କି ?
ରାୟ ପରେ ବାଂଲାଦେଶ ସରକାର ଭାରତଠାରୁ ହସିନା ଓ କମାଲଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ କରିବାକୁ ପୁନର୍ବାର ଦାବି କରିଛନ୍ତି । ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୪ରୁ ହିଁ ଢାକା ନୋଟ୍ ଭର୍ବାଲ୍ ପଠାଇ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଦେଇସାରିଛି, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାନ୍ତି । ୨୦୧୩ର ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯଦି ଅପରାଧକୁ “ରାଜନୈତିକ” ମାନାଯାଏ କିମ୍ବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଚାରର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ, ତେବେ ଭାରତ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରେ । ହସିନାଙ୍କୁ ଭାରତ “ସୁରକ୍ଷା କାରଣ”ରୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛି ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ।
ଏହି ରାୟ ବାଂଲାଦେଶର ରାଜନୀତିକୁ ଆହୁରି ଉତ୍ତେଜିତ କରିଛି । ଫେବ୍ରୁଆରି ୨୦୨୬ରେ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା । ହସିନାଙ୍କ ଆଓ୍ୱାମୀ ଲୀଗ୍ ଏହାକୁ ପ୍ରତିବାଦ କରୁଛି, ଆଉ ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାର ଏହାକୁ “ଐତିହାସିକ ନ୍ୟାୟ” ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ହସିନା ଯେତେଦିନ ଭାରତରେ ରହିବେ, ସେତେଦିନ ଏହି ଦଣ୍ଡ କାଗଜରେ ହିଁ ରହିଯିବ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି ।