Glacial Lakes: ହିମାଳୟରେ କାୟା ମେଲାଉଛି ମୃତ୍ୟୁ! ଡରାଇଲାଣି ସାଟେଲାଇଟ୍ ଚିତ୍ର…ନେପାଳ ବନ୍ୟା ପରେ ବଢ଼ିଲା ଭାରତର ଚିନ୍ତା!
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ହିମାଳୟ ଉପରେ ବିପଦର ଛାୟା ଧୀରେଧୀରେ ଘନାଉଛି। ଗ୍ଲେସିୟର ତରଳିବା, ପାହାଡ଼ ଢାଲ ଅସ୍ଥିର ହେବା ଏବଂ ହଠାତ୍ ବନ୍ୟା…ଏସବୁ ମିଶି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଘଟାଇପାରେ। ନେପାଳର ସଦ୍ୟ ବିନାଶକାରୀ ବନ୍ୟା ଏହି ବିପଦକୁ ପୁଣିଥରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛି। ଭାରତ ଏବେ ଉପଗ୍ରହ ମାଧ୍ୟମରେ ହିମାଳୟର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନଜରରେ ରଖୁଥିବା ବେଳେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାରେ କେତେ ଶୀଘ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ?
ଅଗଷ୍ଟ ୨୬ରେ ନେପାଳ-ଚୀନ ସୀମା ନିକଟ ଲାଙ୍ଗଟାଙ୍ଗ ଲିରୁଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦ୍ରୁତ ଢାଲ ଧସିବା ଘଟଣାରୁ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। USGS ଅନୁସାରେ, ଗ୍ଲେସିୟର ସହ ଜଡ଼ିତ ଢାଲ ଧସିବାରୁ ଡେବ୍ରିସ୍ ଫ୍ଲୋ ଓ ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଏହା ପ୍ରାୟ ୫.୨ ତୀବ୍ରତାର ଭୂକମ୍ପ ସମାନ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଏବଂ ପାଣି-ପଥରର ପ୍ରବାହ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କିଲୋମିଟର ଯାଇଥିଲା। ତେବେ ଏହାକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ଲେସିୟାଲ୍ ଲେକ୍ ଆଉଟବର୍ଷ୍ଟ ଫ୍ଲଡ୍ (GLOF) ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରାଯାଇନାହିଁ।
ହିମାଳୟରେ ଗ୍ଲେସିୟର ପଛକୁ ହଟିବା ସହ ନୂଆ ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ଅନେକ ପୁରୁଣା ହ୍ରଦର ଆକାର ବଢ଼ୁଛି। ISROର ନେସନାଲ୍ ରିମୋଟ୍ ସେନସିଂ ସେଣ୍ଟର ଉଚ୍ଚ-ରେଜୋଲୁସନ୍ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଚିତ୍ର ଆଧାରରେ ୦.୨୫ ହେକ୍ଟରରୁ ବଡ଼ ୨୮,୦୪୩ଟି ଗ୍ଲେସିୟାଲ୍ ହ୍ରଦ ଚିହ୍ନଟ କରିଛି। ଏଥିରୁ ୭,୫୭୦ଟି ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବେଳେ ୨୦,୪୭୩ଟି ସୀମାପାର ନଦୀ ଅବବାହିକାରେ ରହିଛି।
୧୯୮୪ରୁ ୨୦୨୩ ଯାଏଁ ୨,୪୩୧ଟି ବଡ଼ ହ୍ରଦର ଅଧ୍ୟୟନରେ ୬୭୬ଟି ହ୍ରଦର ଆକାର ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ବଢ଼ିଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି। ଏଥିରୁ ୧୩୦ଟି ଭାରତରେ ରହିଛି। ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଘେପାଙ୍ଗ ଘାଟ ହ୍ରଦ ୧୯୮୯ରେ ୩୬.୪୯ ହେକ୍ଟର ଥିବାବେଳେ ୨୦୨୨ରେ ୧୦୧.୩୦ ହେକ୍ଟର ହୋଇଛି-ପ୍ରାୟ ୧୭୮% ବୃଦ୍ଧି। କିନ୍ତୁ ହ୍ରଦ ବଡ଼ ହେବା ମାତ୍ରେ ବିପଦର ନିଶ୍ଚିତ ସଙ୍କେତ ନୁହେଁ। ହ୍ରଦକୁ କ’ଣ ଅଟକାଇଛି, ପାହାଡ଼ କେତେ ସ୍ଥିର, ହ୍ରଦରେ ହିମସ୍ଖଳନ କିମ୍ବା ଭୂସ୍ଖଳନ ପଡ଼ିଲେ କ’ଣ ହେବ ଏବଂ ତଳଭାଗରେ କେତେ ଲୋକ, ସେତୁ ଓ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ରହିଛି, ବିପଦ ଆକଳନରେ ଏସବୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
୨୦୨୩ର ସାଉଥ୍ ଲୋନାକ୍ ହ୍ରଦ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଏହାର ବଡ଼ ଉଦାହରଣ। ପ୍ରାୟ ୧୪.୭ ନିୟୁତ ଘନମିଟର ବରଫ ଓ ମୋରେନ୍ ଧସି ପ୍ରାୟ ୨୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୫୦ ନିୟୁତ ଘନମିଟର ପାଣି ବାହାରିବା ସହ ପ୍ରବାହ ପ୍ରାୟ ୨୭୦ ନିୟୁତ ଘନମିଟର ପଲି ଓ ମାଟିକୁ ତଳକୁ ନେଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖାଇଦେଇଛି ଯେ ଗ୍ଲେସିୟାଲ୍ ବିପଦ ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଭୂସ୍ଖଳନ, ବନ୍ୟା ଓ ପଲି ପ୍ରବାହର ଏକ କ୍ରମିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହୋଇପାରେ। ଏହି ବିପଦର ବଡ଼ ଅଂଶ ସୀମାପାର ସହଯୋଗ। ତେଣୁ ଭାରତ ପାଇଁ ନେପାଳ, ଚୀନ ଆଦି ଦେଶ ସହ ତଥ୍ୟ ବିନିମୟ ଓ ଶୀଘ୍ର ସତର୍କ ସୂଚନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ଭାରତ ଏବେ ୧୯୫ଟି ଉଚ୍ଚ-ବିପଦପ୍ରବଣ ହ୍ରଦକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଛି। CWC ୧୨ଟି ମାନଦଣ୍ଡରେ ବିପଦ ଆକଳନ କରୁଛି। ଅରୁଣାଚଳ, ହିମାଚଳ, ସିକ୍କିମ ଓ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ପାଇଁ ୧୫୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର GLOF ବିପଦ ହ୍ରାସ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଛି। ୨୦୨୬ରେ ସିକ୍କିମକୁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ିଆ ହ୍ରଦର ଗଭୀରତା ଓ ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ମାପ ପାଇଁ ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ମିଳିଛି।
ତଥାପି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି, ସାଟେଲାଇଟ୍ରେ ବିପଦ ଦେଖାଯିବାରୁ ନେଇ ତଳଭାଗରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସମୟ। ହିମାଳୟରେ ବିପଦର ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏବେ ପ୍ରକୃତ ପରୀକ୍ଷା ହେଉଛି, ସେହି ସଙ୍କେତକୁ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ କରି ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇପାରିବ କି ନାହିଁ ଭାରତ।