ପାକିସ୍ତାନୀ ନୋଟ୍ ଛାପୁଥିଲା ଭାରତ, ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ରୋଚକ କାହାଣୀ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ୧୯୪୭ରେ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ବିଭାଜନ ପରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତଥ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ, ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ଛାପି ଯୋଗାଇଥିଲା। ଏହା ଶୁଣି ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ, ବିଭାଜନ ପରେ ରାଜନୈତିକ ବିବାଦ ଓ ଶତ୍ରୁତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ କାହିଁକି ଏପରି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲା? ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ଚୁକ୍ତି ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖିବାର ପ୍ରୟାସ।

ବିଭାଜନ ପରେ ପାକିସ୍ତାନର ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ
୧୯୪୭ ଅଗଷ୍ଟରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ଅବସାନ ପରେ ପାକିସ୍ତାନ ଏକ ନୂଆ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରା ଛାପିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖିବା ଏକ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥିଲା। ତେଣୁ, ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ‘ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅର୍ଡର, ୧୯୪୭’ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, RBIକୁ ୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୪୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାକିସ୍ତାନର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅଧିକୃତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଅବଧିରେ RBI ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ “ପାକିସ୍ତାନ ସରକାର” ଏବଂ ଉର୍ଦ୍ଦୁରେ “ହୁକୁମତ-ଏ-ପାକିସ୍ତାନ” ଲେଖା ସହିତ ମୁଦ୍ରା ନୋଟ ଛାପି ଯୋଗାଇଥିଲା।

RBIର ବ୍ୟବହାରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ
ବିଭାଜନ ପରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ତଣାବ ଥାଇ ମଧ୍ୟ, RBI ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ଓ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ମତରେ, RBI ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ଏକ ସେତୁ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନୂଆ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ଆଣିବାରେ ସହାୟତା କରିଥିଲା। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ୧ ଜୁଲାଇ ୧୯୪୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି ରହିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜର ଷ୍ଟେଟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ ପାକିସ୍ତାନ (SBP) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା।

କାଶ୍ମୀର ବିବାଦ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାରେ ବାଧା
ଯଦିଓ RBI ପାକିସ୍ତାନର ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା, କାଶ୍ମୀର ମୁଦ୍ଦାକୁ ନେଇ ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ତଣାବ ବଢ଼ିଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅର୍ଥନୈତିକ ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥିଲା। ୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀରେ ଭାରତ ବିଭାଜନ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଦେୟ ୫୫ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଶେଷ କିସ୍ତି ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ଅନଶନ ଓ ନୈତିକ ଦବାବ ପରେ ଏହି ରାଶି ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଭାରତରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଘଟଣା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ହତ୍ୟାର ଏକ ପରୋକ୍ଷ କାରଣ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀରେ ଘଟିଥିଲା।

ଏକ ଅଜଣା ଇତିହାସର ଶିକ୍ଷା
ବିଭାଜନର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ତୁମୁଳକାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ RBIର ଏହି ଭୂମିକା ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ଓ ମାନବୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ରାଜନୈତିକ ଶତ୍ରୁତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ କିପରି ଦୁଇ ଦେଶର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ। ଏହି ଘଟଣା ଆମକୁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି ଯେ, ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ସହଯୋଗ ଓ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ କିପରି ନୂଆ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ।