ବିଦେଶରେ ମିଳିଥିବା ଛାଡ଼ପତ୍ର ଭାରତରେ ବୈଧ ନୁହେଁ, ଭାଙ୍ଗିପାରିବେନି ବିବାହ ସମ୍ପର୍କ: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଦେଶରେ ମିଳିଥିବା ଛାଡ଼ପତ୍ର ଭାରତରେ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କକୁ ଶେଷ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ବିଦେଶୀ ଛାଡ଼ପତ୍ର ଭାରତରେ ଅମାନ୍ୟ।ଭାରତରେ ହୋଇଥିବା ବିବାହକୁ ବିଦେଶୀ କୋର୍ଟଙ୍କ ଛାଡ଼ପତ୍ର ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ (ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ) ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ଭାରତରେ ଆଇନଗତ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପାଇଁ ଯେକୌଣସି ବିଦେଶୀ ଛାଡ଼ପତ୍ରକୁ ଭାରତୀୟ ଆଇନର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଯେଉଁ ବିବାହ ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଅଧିନିୟମ (Hindu Marriage Act, 1955) ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ କେବଳ ଭାରତୀୟ ଆଇନରେ ସ୍ୱୀକୃତ କାରଣ ଆଧାରରେ ହିଁ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇପାରିବ। ବିଦେଶୀ କୋର୍ଟ ନିଜ ଦେଶର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇଥିବା ଛାଡ଼ପତ୍ର ଭାରତରେ ବୈଧ ହେବ ନାହିଁ।

ବ୍ରିଟେନ (UK) କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବିଦେଶୀ କୋର୍ଟରେ ‘ଅସମାଧାନଯୋଗ୍ୟ ବିବାହ ବିଚ୍ଛେଦ’ (Irretrievable breakdown of marriage) ଦର୍ଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଛାଡ଼ପତ୍ର ଭାରତରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ। କାରଣ ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଅଧିନିୟମରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ପତ୍ରର ଏକ ବୈଧାନିକ କାରଣ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ଦେୱାନୀ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ସଂହିତା (Code of Civil Procedure) ର ଧାରା ୧୩ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମାବଳୀ ପୂରଣ କଲେ ହିଁ ଏକ ବିଦେଶୀ କୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ଭାରତରେ ମାନ୍ୟତା ପାଇପାରିବ। ବିବାହ ପରେ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ବିଦେଶୀ ନାଗରିକତା ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ହୋଇଥିବା ପୂର୍ବ ବିବାହର ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ବଦଳିବ ନାହିଁ।

ଜଷ୍ଟିସ ପ୍ରଶାନ୍ତ କୁମାର ମିଶ୍ର ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ ଶ୍ରୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଏନ. ଶ୍ରୀଧର ରେଡ୍ଡୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାୟର ଏକ ଆବେଦନକୁ ଖାରଜ କରି ଏହି ରାୟ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି। ସେ ଭାରତରେ ହିନ୍ଦୁ ରୀତିନୀତିରେ ବିବାହ କରିବା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ ନାଗରିକତା ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାକାର ଏକ କୋର୍ଟରୁ ଛାଡ଼ପତ୍ର ପାଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଦେଶୀ କୋର୍ଟଙ୍କ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିରୋଧ କରିଥିବାରୁ ସେହି ଛାଡ଼ପତ୍ରକୁ ଅମାନ୍ୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବିଦେଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିବାହ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଭାରତରେ ଦ୍ୱିବିବାହ (ଆଇପିସି ଧାରା ୪୯୪ / ବର୍ତ୍ତମାନର ବିଏନଏସ ଧାରା ୮୨) ମାମଲା ଜାରି ରହିବ ବୋଲି ଇଣ୍ଡିଆ ଟୁଡେ (India Today) ଏବଂ ଦି ଇଣ୍ଡିଆନ ଏକ୍ସପ୍ରେସ (The Indian Express) ରିପୋର୍ଟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।

ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ୨୯ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୧୪ରେ ବ୍ରିଟେନର ଏକ ଅଦାଲତ “ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କର ଅପୂରଣୀୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା” (irretrievable breakdown of marriage) ଆଧାରରେ ଛାଡ଼ପତ୍ରକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୁ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁ ଆଇନ ଅଧୀନରେ ରେଡ୍ଡୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ବିବାହ କରିଥିଲେ, ସେହି ଆଇନରେ ଏହି ଆଧାରକୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇନାହିଁ।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରାୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, “ଏଭଳି ଏକ ରାୟକୁ ଭାରତରେ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଆମ ମତରେ, ବିଦେଶୀ ଅଦାଲତଙ୍କ ଏହି ଛାଡ଼ପତ୍ର ରାୟ ଭାରତର ପ୍ରଚଳିତ ବିବାହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ପାରିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା ଏପରି ଏକ ଆଧାର ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯାହାକୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିନାହିଁ।”