ଏଲ୍ ନିନୋର ଆଗମନ: ଭାରତୀୟ ମହାସାଗରର ଏହି ବିଶେଷ ସ୍ଥିତି କିଭଳି ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା?

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱ ପାଣିପାଗରେ ଏକ ବଡ଼ ଓଲଟପାଲଟ ଦେଖାଦେଇଛି। ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ‘ଏଲ୍ ନିନୋ’ (El Nino) ର ବିଧିବଦ୍ଧ ଆଗମନ ହୋଇଥିବା ନେଇ ଜାପାନର ପାଣିପାଗ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରଥମେ ଘୋଷଣା କରିଛି। ସାଧାରଣତଃ ଏଲ୍ ନିନୋ ସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଭାରତରେ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା କମିଯାଏ ଏବଂ ମରୁଡ଼ି ଭଳି ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦିଏ।

ତେବେ ଏହି ଚିନ୍ତାଜନକ ଖବର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଶାର କିରଣ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ମହାସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଓସେନ୍ ଡାଇପୋଲ୍’ (IOD) ଭାରତକୁ ଏହି ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ।

ଚଳିତ ବର୍ଷ ଭାରତରେ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା ବିଳମ୍ବରେ ପହଞ୍ଚିବା ସହ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଅଟକି ରହିଛି। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଏଲ୍ ନିନୋର ପ୍ରଭାବ ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଏଲ୍ ନିନୋ ହେଉଛି ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ସମୁଦ୍ର ପୃଷ୍ଠର ତାପମାତ୍ରା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା। ଏହାଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ଏବଂ ଭାରତ ଆଡ଼କୁ ଆସୁଥିବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପପୂର୍ଣ୍ଣ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ। ଫଳରେ ଦେଶରେ କମ୍ ବର୍ଷା ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ଦେଖାଯାଏ।

ତେବେ ପାଣିପାଗ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏଲ୍ ନିନୋର ପ୍ରଭାବ ସବୁବେଳେ ଏକାଭଳି ରହେନାହିଁ। ଏଥର ଜୁଲାଇ ମାସ ବେଳକୁ ଭାରତୀୟ ମହାସାଗରରେ ଏକ ‘ପଜିଟିଭ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଓସେନ୍ ଡାଇପୋଲ୍’ (Positive IOD) ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି, ଯାହା ମୌସୁମୀ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ସାଜିପାରେ। ସହଜ ଭାଷାରେ ବୁଝିବାକୁ ଗଲେ, ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ମହାସାଗରର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗର ପାଣି ସାଧାରଣ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗରମ ହୁଏ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ନିକଟରେ ଥିବା ପୂର୍ବ ଭାଗର ପାଣି ଥଣ୍ଡା ରହେ, ତାହାକୁ ‘ପଜିଟିଭ୍ ଆଇଓଡି’ କୁହାଯାଏ।

ଏହି ସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପ ଆଡ଼କୁ ଅଧିକ ଜଳୀୟବାଷ୍ପପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ମାଡ଼ିଆସେ, ଯାହା ଏଲ୍ ନିନୋର ଶୁଷ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିହତ କରି ଦେଶରେ ଭଲ ବର୍ଷା କରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଅତୀତର ଇତିହାସକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ୧୯୯୭ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏଲ୍ ନିନୋ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ମରୁଡ଼ି ଆଶଙ୍କା ଥିଲେ ବି କେବଳ ଏହି ପଜିଟିଭ୍ ଆଇଓଡି ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା।

ତେଣୁ ଚଳିତ ବର୍ଷ ମୌସୁମୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗଷ୍ଟ ଓ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ ଯଦି ଏହି ପଜିଟିଭ୍ ଆଇଓଡି ସକ୍ରିୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଚାଷକାମ ପାଇଁ ବଡ଼ ବରଦାନ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏଲ୍ ନିନୋକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ଭାରତୀୟ ମହାସାଗରର ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସନ୍ତୁଳନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଶର କୃଷି ଓ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱାସନା ଆଣିଦେଇଛି।