କାଠମାଣ୍ଡୁ: ନେପାଳରେ ଆଜି (ଗୁରୁବାର) ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ଭୋଟ ଦେବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ ର ହିଂସାତ୍ମକ GenZ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ ଗଠିତ ଅନ୍ତରୀଣ ସରକାରକୁ ବଦଳାଇ ନେପାଳରେ ଏକ ନୂତନ ସଂସଦ ନିର୍ବାଚିତ ହେଉଛି। ଗତ ବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଯୁବ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ ଏହା ପ୍ରଥମ, ଯେଉଁଥିରେ ୭୭ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କେପି ଶର୍ମା ଓଲିଙ୍କ ସରକାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସୁଶୀଳା କାର୍କିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ସରକାର କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଥିଲା।
ପ୍ରାୟ ୧୯ ନିୟୁତ ଭୋଟର ୨୭୫ ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିନିଧି ସଭା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଭୋଟ୍ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଏକକ ସଦସ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରେ ପ୍ରଥମ-ପାଷ୍ଟ-ଦ-ପୋଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରି ୧୬୫ ଆସନ ନିର୍ବାଚିତ ହେଉଛି ଏବଂ ୧୧୦ ଆସନ ଆନୁପାତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ବାଚିତ ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ନେପାଳର ସଂସଦରେ କେବଳ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ସାଂସଦ କାହିଁକି ସିଧାସଳଖ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
ନେପାଳର ସଂଘୀୟ ସଂସଦର ନିମ୍ନ ସଦନ ହେଉଛି ପ୍ରତିନିଧି ସଭା, ଯାହାର ମୋଟ ୨୭୫ ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୬୫ ଜଣ ସାଂସଦ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଧାସଳଖ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି। ଭୋଟରମାନେ ଭୋଟ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରୁ ପ୍ରାର୍ଥୀ ବାଛନ୍ତି। ତଥାପି, ବାକି ୧୧୦ ଆସନ ସିଧାସଳଖ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂରଣ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାନୁପାତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପ୍ରଣାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂରଣ ହୁଏ। ଏଥିରେ, ସମଗ୍ର ନେପାଳରେ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ମୋଟ ଭୋଟ ଅଂଶ ଆଧାରରେ ଆସନ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ୱ ତାଲିକାରୁ ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ମନୋନୀତ କରନ୍ତି।
ନେପାଳ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସରଣ କରେ
ଏହା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଯେ ୨୦୧୫ ର ନୂତନ ସମ୍ବିଧାନ ପରେ, ନେପାଳ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ, ପ୍ରଥମ-ପାଷ୍ଟ-ଦ-ପୋଷ୍ଟ (ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ) ଏବଂ ଆନୁପାତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ (ଦଳଗୁଡ଼ିକର ଭୋଟ ଅଂଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ ନିର୍ବାଚନ) ଉଭୟ ଏକକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ।
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସଂସଦରେ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ନ ରଖିବା, ବରଂ ଛୋଟ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏବଂ ବିବିଧ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପାଇବା। ନେପାଳ ଭଳି ଏକ ବହୁଭାଷୀ ଏବଂ ବହୁ-ଜାତି ସମାଜରେ, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱକୁ ସମ୍ବିଧାନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ନେପାଳ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ଏବଂ କ୍ଷମତା ସଂଘର୍ଷ ଅନୁଭବ କରିଆସିଛି। ତା’ପରେ,୨୦୧୫ ସମ୍ବିଧାନ ପରେ, ସଂସଦରେ ମହିଳା, ଜନଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ପଛୁଆ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିଲା। ସମାନୁପାତିକ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ପ୍ରଣାଳୀ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ତାଲିକାରେ ଏହି ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଥାଏ।
ନେପାଳ ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ କିପରି ଘୋଷଣା କରାଯାଏ?
ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଆସନ୍ତା ଦୁଇ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ୧୬୫ ଆସନର ଫଳାଫଳ ଆଶା କରାଯାଉଛି, ଯେତେବେଳେକି ୧୧୦ ଆନୁପାତିକ ଆସନ ପାଇଁ ସାଂସଦ ଚୟନ କରିବାକୁ ଆହୁରି ଦୁଇରୁ ତିନି ଦିନ ଲାଗିପାରେ। ଯେହେତୁ ଭୋଟ୍ ବାଲଟ୍ ପେପର୍ ବ୍ୟବହାର କରି କରାଯାଇଥାଏ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିବାକୁ ପ୍ରାୟ ୪୮ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗିପାରେ। ନେପାଳରେ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜଟିଳ ମନେହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଜନସାଧାରଣ ସିଧାସଳଖ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ସାଂସଦଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରୁଥିବା ବେଳେ, ବାକି ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି ଯେ ସଂସଦ ନେପାଳର ବିବିଧତାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ ନେପାଳ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଛି।