‘Dancing Girl’ କିଏ? ବିବାଦ ପରେ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲା NCERT, ଏବେ ବହିରେ ରହିବ ମୂଳ ଫଟୋ… 

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: NCERT ର ନୂତନ ୯ମ ଶ୍ରେଣୀ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ, ମଧୁରିମାରେ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘Dancing Girl’ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିର ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଚିତ୍ର ମୁଦ୍ରଣ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଇତିହାସକାର ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଚିତ୍ରଟି ମୂଳ ଚିତ୍ର ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଐତିହାସିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଭ୍ରମିତ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରେ।

‘Dancing Girl’ ହେଉଛି ପ୍ରାୟ ୪,୫୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଏକ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ମୋହେଞ୍ଜୋ-ଦାରୋରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଛି। ମୂଳ ପ୍ରତିମାରେ ଚିତ୍ରର ଉପର ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ନୂତନ ପୁସ୍ତକରେ ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରତିମା ଶରୀରର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଛାଇ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରଯାଇଛି। ଏହା ପ୍ରତିମାକୁ ମୂଳ କଳାକୃତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଉଛି।

ଏହି ପ୍ରତିମା ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ, କଳା ଇତିହାସରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ମୂଳ ପ୍ରତିମାର ଫଟୋଗ୍ରାଫ୍ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲା। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ, NCERT ର ୬ଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ସମାନ ପ୍ରତିମାକୁ ଏହାର ମୂଳ ରୂପର ବହୁତ ନିକଟତର ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଅଧ୍ୟାୟଟି ‘Dancing Girl’ କୁ ମୋହେଞ୍ଜୋ-ଦାରୋର ଏକ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପ୍ରତିମା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଯାହା ପ୍ରାୟ ୨୬୦୦ BCE ର ଅଟେ। ପୁସ୍ତକରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ମୋହେଞ୍ଜୋ-ଦାରୋର ଏହି ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପ୍ରତିମା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଛତିଶଗଡ଼ରେ ପ୍ରଚଳିତ ହଜିଯାଇଥିବା ମହମ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରି ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ମୋହେଞ୍ଜୋ-ଦାରୋର ଡ୍ୟାନ୍ସିଂ ଗାର୍ଲକୁ ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ଏହି ଚିତ୍ରଟି NCERT ନବମ ଶ୍ରେଣୀ କଳା ଶିକ୍ଷା ପୁସ୍ତକ “ମାଧୁରିମା” ର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ, “କଳା ଇତିହାସ” ରେ ପ୍ରକାଶିତ। ପୁସ୍ତକରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚିତ୍ରରେ, ମୂର୍ତ୍ତିର ଉପର ଅଂଶ ମୂଳ ଚିତ୍ର ତୁଳନାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୂର୍ତ୍ତିର ଉପର ଅଂଶ ଛାଇ ହୋଇଯାଇଛି, ଯାହା ମୂଳ ଚିତ୍ରରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଶରୀରର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇ ଦେଇଛି।

ବିପରୀତରେ, NCERT ର ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ‘Dancing Girl’ ର ଚିତ୍ର ମୂଳ କାଂସ୍ୟ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିର ନିକଟତର ଦେଖାଯାଉଛି। NCERT ପାଇଁ ନୂତନ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପାଇଁ କମିଟିର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିବା ମାଇକେଲ ଡାନିନୋ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ଡ୍ୟାନ୍ସିଂ ଗାର୍ଲ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି “ବୟସ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ” ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଚିତ୍ରକୁ ନେଇ ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ, NCERT ସଂଶୋଧନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଘୋଷଣା କରିଛି। NCERT ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଦିନେଶ ପ୍ରସାଦ ସକଲାନି କହିଛନ୍ତି ଯେ ମାମଲା ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭାଗକୁ ତଦନ୍ତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବିଷୟ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ସହ ବ୍ୟାପକ ପରାମର୍ଶ ପରେ, ବିଭାଗ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ପ୍ରକାଶିତ ଡ୍ୟାନ୍ସିଂ ଗାର୍ଲର ଚିତ୍ରକୁ ଏହାର ମୂଳ ଚିତ୍ର ସହିତ ବଦଳାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ସକଲାନିଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମାମଲାକୁ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହିତ ନିଆଯାଇଛି ଏବଂ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି।

NCERT ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ପ୍ରତିଛବି ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣରେ ସଂଶୋଧନ ପ୍ରଥମେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଉଛି। ଡ୍ୟାନ୍ସିଂ ଗାର୍ଲର ମୂଳ ପ୍ରତିଛବି ଭବିଷ୍ୟତରେ ସଂଶୋଧିତ ମୁଦ୍ରିତ ସଂସ୍କରଣରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯିବ।

ଡ୍ୟାନ୍ସିଂ ଗାର୍ଲକୁ ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଳାକୃତି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୧୦.୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର। ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିରେ ଜଣେ ଯୁବତୀଙ୍କ ଗୋଟିଏ ହାତ ତାଙ୍କ କଟି ଉପରେ, ତାଙ୍କ ଚିବୁକ ଉପରକୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଆଣ୍ଠୁ ବଙ୍କା ଥିବା ଚିତ୍ର ରହିଛି। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଚୁଡ଼ି ଏବଂ ଏକ ହାର ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସେହି ସମୟର କଳା ଏବଂ କାରିଗରିର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି।