ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଧର୍ମ ବଦଳିଲେ କ’ଣ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ନିଜର ST ମାନ୍ୟତା ଓ ଅଧିକାର ହରାଇବେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ ଦେଇଛନ୍ତି ଆଲାହାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟ। କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି, କେବଳ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଲେ ମାତ୍ର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ST ମାନ୍ୟତା ଆପେଆପେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ବି ନିଜ ଜନଜାତି ପରିଚୟ ଓ ସମୁଦାୟ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ମାମଲାରେ ଜଣେ ମହିଳା ନିଜକୁ ଭୁଇଁୟା ST ସମୁଦାୟର ବୋଲି ଦାବି କରିଥିଲେ। ସୋନଭଦ୍ର ଜିଲ୍ଲାରେ ସେ କିଛି କୃଷି ଜମି କିଣିଥିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ସାମାଜିକ ପରିଚୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠିଥିଲା। ଜମି କିଣାବିକା ସମ୍ପର୍କିତ ତିନୋଟି ମାମଲାରେ ରାଜସ୍ୱ ଅଧିକାରୀମାନେ ସେହି ଜମି କାରବାରକୁ ବୈଧ ମାନିନଥିଲେ। ମହିଳା ଏହାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ହାଇକୋର୍ଟ ଯାଇଥିଲେ।
କୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକାକୀ ST ମାନ୍ୟତା ଶେଷ କରିବାର କାରଣ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଜ ଜନଜାତି ସମୁଦାୟଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଜନଜାତିର ରୀତିନୀତି ଓ ସାମାଜିକ ପରିଚୟ ସହ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ରହିନଥାଏ, ତେବେ ST ଷ୍ଟାଟସ୍ ଜାରି ରହିବ କି ନାହିଁ, ତାହା ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବ।
ତେବେ ମୁଖ୍ୟ କଥା ହେଉଛି, ସମ୍ବିଧାନର ସିଡ୍ୟୁଲ୍ ଟ୍ରାଇବ୍ ଅର୍ଡର, ୧୯୫୦ରେ ST ମାନ୍ୟତା ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମର ସର୍ତ୍ତ ରଖାଯାଇନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍, ST ମାନ୍ୟତାର ଆଧାର ହେଉଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜନଜାତି ବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସମ୍ବିଧାନିକ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହେବା। ଏହି କାରଣରୁ, ଜଣେ ST ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ST ପରିଚୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଏଭଳି ଧର୍ମଭିତ୍ତିକ ନିୟମ ST ପାଇଁ ନାହିଁ ବୋଲି ସରକାରୀ ଜନଜାତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଏକ ଆଇନଗତ ରିପୋର୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
ତେବେ ଏଠାରେ SC ଓ ST ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଇନଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। SC ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନର Scheduled Castes Order, 1950ରେ ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଶେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ST Orderରେ ସେଭଳି ଧର୍ମଭିତ୍ତିକ ସର୍ତ୍ତ ନାହିଁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, କେବଳ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିବା କାରଣରୁ ST ମାନ୍ୟତା ଶେଷ ହେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାମଲାରେ ଜନଜାତି ତାଲିକା, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଇନଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଲାଗୁ ହୋଇପାରେ।
ସେହିପରି, ଏହି ରାୟକୁ ଧର୍ମ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ ଆରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ନିୟମ ବୋଲି ଧରିନେବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ST ଓ SCର ନିୟମ ଅଲଗା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାମଲାର ତଥ୍ୟ ଓ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଆଇନ ଅନୁସାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।