ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ସଚିବ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ସୁଧାକର ଦଲେଲା ନେପାଳରେ ଭାରତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ହେବେ। ସେ ନବୀନ ଶ୍ରୀବାସ୍ତବଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେବେ, ଯିଏ ନିଜର ତିନି ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ନେପାଳ ଭାରତରେ ନିଜର ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଭାବେ ନିଶ୍ଚଳ ନାଥ ପାଣ୍ଡେଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲା। ଭାରତ-ନେପାଳ ସମ୍ପର୍କ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ନେପାଳ ପାଇଁ ସୁଧାକର ଦଲେଲାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। ଦଲେଲା ‘ବ୍ରିକ୍ସ’ (BRICS) ଘୋଷଣାନାମା ପାଇଁ ହୋଇଥିବା ଆଲୋଚନାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ; ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ସୁଧାକର ଦଲେଲା କିଏ।
ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରବାର (ଅକ୍ଟୋବର ୧୬) ଦିନ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଏକ ବିବୃତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ସଚିବ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ସୁଧାକର ଦଲେଲାଙ୍କୁ ନେପାଳରେ ଭାରତର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ସେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଏହି ନିଯୁକ୍ତି ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ହୋଇଛି ଯେତେବେଳେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ କାଠମାଣ୍ଡୁ, ଆସନ୍ତା ମାସରେ ହେବାକୁ ଥିବା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଲେନ୍ ଶାହଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ (ଯାହା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଗସ୍ତ ହେବ) ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛନ୍ତି।
ଏହି ନିଯୁକ୍ତି ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ଆସିଛି ଯେତେବେଳେ ନେପାଳ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଲେନ ଶାହ ନଭେମ୍ବରରେ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିବାର ଆଶା କରାଯାଉଛି। ସୁଧାକର ଦଲେଲା ନେପାଳ ସମ୍ପର୍କିତ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ମାମଲା ପରିଚାଳନାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଦୁଇ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉପରେ ଆଲୋଚନାକୁ ଗତି ପ୍ରଦାନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
ବ୍ରିକ୍ସ (BRICS) ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ହୋଇଥିବା ଘୋଷଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସହମତି ଗଢ଼ିବାରେ ନିଜର ଭୂମିକା ପାଇଁ ସୁଧାକର ଦଲେଲା ନିକଟରେ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଥିଲେ। ବ୍ରିକ୍ସର ମୁଖ୍ୟ ଆଲୋଚନାକାରୀ ଭାବରେ, ଦଲେଲା ଆଲୋଚନାର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହମତି ଗଠନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବହୁପକ୍ଷୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ନେପାଳରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଭୂମିକା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
ସୁଧାକର ଦଲେଲା ହେଉଛନ୍ତି ୧୯୯୩ ବ୍ୟାଚର ଭାରତୀୟ ବୈଦେଶିକ ସେବା (Indian Foreign Service) ଅଧିକାରୀ। ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ସଚିବ (ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ୨୦୨୨ ରୁ ୨୦୨୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୁଟାନରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ସୁଧାକର ଦଲେଲା ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମନମୋହନ ସିଂହଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ (୨୦୦୯–୨୦୧୧) ମଧ୍ୟରେ, ସେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହି ପଦବୀରେ ଥାଇ ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ, ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ ଅଞ୍ଚଳ, ଉପସାଗରୀୟ ଦେଶ, ମଧ୍ୟ-ପୂର୍ବ ଏବଂ ଆଫ୍ରିକା ସହିତ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିଥିଲେ।
ସେ ୨୦୦୬–୦୭ ମସିହାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ (ଉତ୍ତର) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ୨୦୧୬ ରୁ ୨୦୧୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ଯୁଗ୍ମ ସଚିବ (ଉତ୍ତର) ପଦରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଥିଲେ; ଏହି ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥାଇ ସେ ଭୁଟାନ ଏବଂ ନେପାଳ ସହିତ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ।
ଗତ ବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସରେ, ସେ ସଚିବ (ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ) ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ପଦବୀରେ ରହି ସେ ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ କୂଟନୀତି, ‘ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ସାଉଥ୍’ (ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ) ସହିତ ବିକାଶମୂଳକ ଭାଗୀଦାରି ଏବଂ ବହୁପକ୍ଷୀୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମ୍ପର୍କର ତଦାରଖ କରିଥିଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ସେ BRICS, IBSA ଏବଂ I2U2 ପାଇଁ ଭାରତର ‘ଶେର୍ପା’ (ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତାକାର) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଚାଲିଥିବା ସଂଘର୍ଷ ଯୋଗୁଁ ବ୍ରିକ୍ସ (BRICS) ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ମତଭେଦ ଓ ବିଭାଜନକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖିଲେ, ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସ (UAE) ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତାକୁ କମାଇବା ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ବ୍ରିକ୍ସ ଘୋଷଣାନାମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ କୂଟନୈତିକ ପ୍ରୟାସ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା। ତଥାପି, ବ୍ରିକ୍ସ ‘ଶେର୍ପା’ (ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତାକାର) ଭାବରେ ଦାଲେଲା ବାର୍ତ୍ତାକାରକମାନଙ୍କ ଏକ ଦଳର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହମତି ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଶେଷରେ ଏହି ଘୋଷଣାନାମାକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପ ଦେବାକୁ ସମ୍ଭବ କରିପାରିଲା।
ଦଲେଲା ତେଲ୍ ଅଭିଭରେ ନିଜର କୂଟନୈତିକ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ବ୍ରାସିଲିଆ, ଢାକା, ଚିକାଗୋ ଏବଂ ୱାଶିଂଟନ୍ରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଚିକାଗୋ ସହରରେ ସେ ଭାରତର କନସୁଲ୍ ଜେନେରାଲ୍ (Consul General) ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱ ନିଭାଇଥିଲେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେ ୨୦୧୧ ରୁ ୨୦୧୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୱାଶିଂଟନ୍ରେ ମନ୍ତ୍ରୀ (ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟାପାର) ଏବଂ ୨୦୨୦ ରୁ ୨୦୨୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ଦୂତାବାସରେ ଡେପୁଟି ଚିଫ୍ ଅଫ୍ ମିଶନ୍ (Deputy Chief of Mission) ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
କାଠମାଣ୍ଡୁରେ ସଚିବ ସ୍ତରର ଜଣେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ପୂର୍ବ ପ୍ରଥା ତୁଳନାରେ ଏକ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ସୂଚିତ କରେ। ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ସାଧାରଣତଃ ‘ଅତିରିକ୍ତ ସଚିବ’ (Additional Secretary) ପାହ୍ୟାର ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ କାଠମାଣ୍ଡୁ ପଠାଉଥିଲା। ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ପାହ୍ୟାରେ ହୋଇଥିବା ଏହି ଉନ୍ନତି ସୂଚାଉଛି ଯେ, ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ସହିତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି। ଶୁକ୍ରବାର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦଲେଲାଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଘୋଷଣା କରି ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କହିଛି ଯେ, ସେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
ନେପାଳରେ ତାଙ୍କର ନିଯୁକ୍ତି ଏପରି ଏକ ସମୟରେ ହୋଇଛି ଯେତେବେଳେ ଭାରତ ଏବଂ ନେପାଳ ଉଭୟ ନିଜର ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା, ବିବାଦୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରିବା ଏବଂ ବିକାଶମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାଲେନ୍ ଶାହ ଭାରତ ଗସ୍ତ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ, ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ସହିତ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ସୀମା ବିବାଦ ଏବଂ ନୂତନ ବିମାନ ମାର୍ଗ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚଳାଇଛନ୍ତି ।