Vijaya Dashami: ମଣ୍ଡପରେ ମନମୋହୁଛି ମା’ଙ୍କ ମୃଣ୍ମୟୀ ରୂପ…ଆଜି ବିଜୟା ଦଶମୀ; ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ବିଜୟ, ଶକ୍ତି ଓ ନୂତନ ଆରମ୍ଭର ପବିତ୍ର ପର୍ବ…
ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଚାହୁଁଚାହୁଁ ସରିବାକୁ ବସିଲାଣି ଦଶହରା । ଆଜି ଆସ୍ଥା, ଭକ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ନୂତନ ଆଶାର ପର୍ବ ବିଜୟା ଦଶମୀ। ଦଶହରା ବା ଦଶରା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସବ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର, ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ଏବଂ ଅହଂକାର ଉପରେ ନ୍ୟାୟର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ। ନଅ ଦିନ ଧରି ପାଳିତ ନବରାତ୍ରି ଉତ୍ସବର ସମାପନ ଦିବସ ଭାବେ ଏହି ଦିନକୁ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆରାଧନା ଓ ବିଜୟର ପର୍ବ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
‘ବିଜୟା’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଜୟ ଏବଂ ‘ଦଶମୀ’ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରମାସର ଦଶମ ତିଥି। ଏହି ଦୁଇ ଶବ୍ଦର ମିଶ୍ରଣ ମଣିଷକୁ ଏକ ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ, ସତ୍ୟ, ସାହସ ଓ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲିଲେ ଶେଷରେ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ପର୍ବ ମଣିଷ ଜୀବନରେ ନୂଆ ଆଶା, ଉତ୍ସାହ ଓ ସମ୍ଭାବନାର ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ ଖୋଲିଥାଏ।
ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ମହିଷାସୁର ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଦେବତା ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ତା’ର ବିନାଶ ଓ ଧର୍ମର ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ସଂଗ୍ରାମ ପରେ ମା’ ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁରକୁ ବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ବିଜୟ ଦୈବୀ ଶକ୍ତି, ନାରୀଶକ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରତୀକ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ସାମ୍ନାରେ ତାହା ଶେଷରେ ପରାଜିତ ହୁଏ।
ବିଜୟା ଦଶମୀ ସହିତ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ରାବଣ ଉପରେ ବିଜୟର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ରାମାୟଣ ଅନୁସାରେ, ଲଙ୍କାର ରାଜା ରାବଣ ମାତା ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବା ପରେ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ। ରାବଣର ପରାଜୟ ମଣିଷକୁ ଅହଂକାର, ଲୋଭ ଓ ଅନ୍ୟାୟର କୁପରିଣାମ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରେ। ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମଣିଷ ଧର୍ମର ପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାର ପତନ ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ। ଏହି କାରଣରୁ ବିଜୟା ଦଶମୀକୁ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ବିଜୟା ଦଶମୀକୁ ଅନେକ ଲୋକ ନୂଆ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଶୁଭ ଅବସର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଶିକ୍ଷାର ଆରମ୍ଭ, ନୂଆ କୌଶଳ ଶିଖିବା, ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ ପାଇଁ ଏହି ଦିନର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ପର୍ବ ଆମକୁ ଅତୀତର ଭୁଲରୁ ଶିକ୍ଷା ନେଇ ନୂଆ ଉତ୍ସାହ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଜୀବନରେ ଯେତେ ବାଧାବିଘ୍ନ ଆସୁ ନା କାହିଁକି, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ମନୋଭାବ ନେଇ ଆଗେଇ ଚାଲିବା ହିଁ ଏହି ପର୍ବର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ବାର୍ତ୍ତା।
ବିଜୟା ଦଶମୀର ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଆମ ନିଜ ଜୀବନ ସହ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। କ୍ରୋଧକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ, ଘୃଣାକୁ ପ୍ରେମ ଓ କରୁଣାରେ, ଅହଂକାରକୁ ବିନମ୍ରତାରେ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ବିଜୟ। ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ନକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଦୂର କରି ସତ୍ପଥରେ ଆଗେଇବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହି ପର୍ବର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହୋଇପାରିବ। ବିଜୟା ଦଶମୀ କେବଳ ଅତୀତର ଏକ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ପର୍ବ ନୁହେଁ। ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଠିକ୍ ଓ ଭୁଲ୍ ମଧ୍ୟରୁ ସଠିକ୍ ପଥ ବାଛିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିବା, ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ଅସହାୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଓ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବା ହିଁ ଏହି ପର୍ବର ପ୍ରକୃତ ଶିକ୍ଷା।
ବିଜୟା ଦଶମୀ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରା ଓ ରୀତିନୀତି ଅନୁସାରେ ପାଳିତ ହୁଏ। ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ଭବ୍ୟ ଆୟୋଜନ, ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନା ଓ ବିସର୍ଜନ ଉତ୍ସବ ଏହି ଦିନର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ। ଉତ୍ତର ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ରାମଲୀଳା ପରିବେଷଣ ଓ ରାବଣ ପ୍ରତିକୃତି ଦହନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ସବ ପରିବାର, ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ସମାଜର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ। ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା ସହିତ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ସୁଦୃଢ଼ କରେ।
ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନରେ ବିଜୟା ଦଶମୀର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଦୁର୍ଗାପୂଜାର ସମାପନ ଅବସରରେ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ବିଶେଷ ପୂଜା, ଭୋଗ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥାଏ। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବିସର୍ଜନ ସହ ଉତ୍ସବର ସମାପନ ହୁଏ। ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ଅବସରକୁ କର୍ମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ଜ୍ଞାନର ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଜୀବନରେ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭର ଦିନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ମା’ ଦୁର୍ଗା ଯେପରି ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିରେ ଧର୍ମ ଓ ସନ୍ତୁଳନର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି, ସେହିପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନରେ ଶାନ୍ତି, ସହାନୁଭୂତି, ସଦ୍ଭାବ ଓ ନ୍ୟାୟକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।