ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବାତ୍ୟା ଅର୍ଣ୍ଣବର ବିନାଶକାରୀ ପ୍ରଭାବ ନସୁରୁଣୁ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ବାତ୍ୟା ମୁରାସୁ ମାଡ଼ କରିଛି। ମାତ୍ର ୭ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ବାତ୍ୟା ଆସିବା ପରେ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ଏବଂ ଜନଜୀବନ ହାଇଆଲର୍ଟ ମୋଡରେ ଅଛନ୍ତି। ନଭେମ୍ବର ୧ ତାରିଖରୁ, ବଙ୍ଗୋପସାଗର କୂଳରେ ଥିବା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିରନ୍ତର ବର୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରବଳ ପବନ ବହୁଛି, ଯାହା ଫଳରେ ତାପମାତ୍ରାରେ ହଠାତ୍ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି ଏବଂ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଥଣ୍ଡା ପାଗରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ତେବେ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ୨ଟି ଲେଖାଏଁ ବାତ୍ୟା ହେବା ପରିବେଶ ପାଇଁ ଭଲ ଲକ୍ଷଣ ନୁହେଁ। ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ଗଠନ ପାଇଁ କେତେ ସମୟ ଲାଗେ ସେ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
ବାତ୍ୟାର ଦ୍ରୁତ ଲ୍ୟାଣ୍ଡଫଲ୍
ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁଇଟି ବାତ୍ୟା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅସୁବିଧାକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି। ତାମିଲନାଡୁ, ଉପକୂଳ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ, ତେଲେଙ୍ଗାନା, ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଛତିଶଗଡ଼ ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଚେତାବନୀ ଜାରି କରାଯାଇଛି। ଏହି ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ପାଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି, ଯାହା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍, ତୀବ୍ର ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ପ୍ରବଳ ପବନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି।
ବାତ୍ୟା ଗଠନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ?
- ବାତ୍ୟା (Cyclone) ଗଠନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସମୁଦ୍ରର ଗରମ ପାଣି ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଉଷ୍ଣକଟୀବନ୍ଧୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ (Tropical region) ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
- ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ଓ ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥା
- ସମୁଦ୍ରର ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା: ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରର ଉପରିଭାଗର ତାପମାତ୍ରା ୨୬.୫° ସେଲସିୟସ କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଗରମ ଜଳରାଶି ବାତ୍ୟା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଧନ ସଦୃଶ କାମ କରେ।
- ଉଚ୍ଚ ଆଦ୍ରତା: ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ନିମ୍ନ ଓ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ (Moisture) ରହିବା ଜରୁରୀ।
- କୋରିଓଲିସ ବଳ (Coriolis Force): ପୃଥିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଏକ ପ୍ରକାର ବଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହାକୁ କୋରିଓଲିସ ବଳ କୁହାଯାଏ। ଏହା ପବନକୁ ଗୋଲାକାରରେ ଘୁରିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ବିଷୁବରେଖା (Equator) ଠାରୁ ୫ ଡିଗ୍ରୀ ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣରେ ଏହି ବଳ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ।
- ବାୟୁ ଚାପର ହ୍ରାସ ଓ ବାଷ୍ପୀକରଣ (ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି)
- ସମୁଦ୍ର ପାଣି ଗରମ ହେବା ଫଳରେ ତାହା ଉପରେ ଥିବା ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଗରମ ଏବଂ ହାଲୁକା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗେ।
- ଏହାଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ବା ଲଘୁଚାପ ବଳୟ (Low Pressure Area) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
- ଏହି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଚାରିପାଖରୁ ଥଣ୍ଡା ଓ ଭାରୀ ପବନ ମାଡ଼ିଆସେ।
ମେଘ ଗଠନ ଓ ଗୁପ୍ତ ଉତ୍ତାପ (Condensation)
- ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ଗରମ ଓ ଜଳୀୟବାଷ୍ପପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁ ଉପରେ ଥିବା ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଘନୀଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ବିରାଟ କାୟ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ମେଘ (Cumulonimbus Clouds) ସୃଷ୍ଟି କରେ।
- ଏହି ଘନୀଭୂତିକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ବା ଗୁପ୍ତ ଉତ୍ତାପ (Latent Heat) ନିର୍ଗତ ହୁଏ। ଏହି ଉତ୍ତାପ ପାଖରେ ଥିବା ବାୟୁକୁ ଆହୁରି ଗରମ କରେ, ଯାହା ଫଳରେ ବାୟୁ ଆହୁରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉପରକୁ ଉଠେ ଏବଂ ଲଘୁଚାପ ଅଧିକ ଘନୀଭୂତ ହୁଏ।
- ପବନର ଚକ୍ରାକାର ଗତି (ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବାତ୍ୟା)
- ଯେତେବେଳେ ଚାରିପାଖରୁ ପବନ କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସେ, ପୃଥିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ (Coriolis Effect) ଯୋଗୁଁ ସେହି ପବନ ସିଧା ନଯାଇ ବଙ୍କେଇ କିମ୍ବା ଗୋଲାକାରରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗେ।
ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ (Northern Hemisphere, ଯେମିତି କି ଭାରତ ମହାସାଗର/ବଙ୍ଗୋପସାଗର) ଏହି ପବନ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ (Anti-clockwise) ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟାର ଦିଗରେ (Clockwise) ଘୁରିଥାଏ।
ବାତ୍ୟାର ଚକ୍ଷୁ (Eye of the Cyclone) ଗଠନ
- ବାତ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ପରେ ଏହାର ଠିକ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଭାଗରେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହାକୁ ‘ବାତ୍ୟାର ଚକ୍ଷୁ’ (Eye) କୁହାଯାଏ।
- ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପବନର ଗତି ଅତି କମ୍ ଥାଏ ଏବଂ ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଚକ୍ଷୁର ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ମେଘର ସ୍ତର (Eye Wall) ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବାଧିକ ବେଗରେ ପବନ ବହେ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହୁଏ।
ବାତ୍ୟାର ଅବସାନ (Landfall & Dissipation)
- ଯେତେବେଳେ ବାତ୍ୟା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି ସ୍ଥଳଭାଗ ଛୁଏଁ, ତାକୁ ଲ୍ୟାଣ୍ଡଫଲ୍ (Landfall) କୁହାଯାଏ।
- ସ୍ଥଳଭାଗକୁ ଆସିବା ମାତ୍ରେ ବାତ୍ୟାକୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ମିଳୁଥିବା ଗରମ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଓ ଶକ୍ତି ମିଳିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
- ସ୍ଥଳଭାଗର ପାହାଡ଼, ଗଛଲତା ଏବଂ ଜମି ସହ ଘର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ବାତ୍ୟାର ଗତି ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ବାତ୍ୟା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଅବସାନ ଘଟେ।
ବାତ୍ୟା ଗଠନ ହେବାକୁ କେତେ ସମୟ ଲାଗେ?
ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ଉଷ୍ଣକଟିବନ୍ଧୀୟ ବାତ୍ୟାକୁ ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନିମ୍ନ-ଚାପ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ସାଧାରଣତଃ ୩ରୁ ୫ ଦିନ ସମୟ ଲାଗେ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥାଏ, ପ୍ରଥମ ୨୪ରୁ ୪୮ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଉଷ୍ମ ବାୟୁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଉଠି ଏକ ନିମ୍ନ-ଚାପ ବଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ତା’ପରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ହୁଏ।
ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ଗଠନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପବନର ଗତି କେତେ ଦ୍ରୁତ ଥାଏ?
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନିମ୍ନ ଚାପ ପରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୋଟିଏରୁ ଦୁଇ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ପବନ ତୀବ୍ର ହୁଏ, ଏକ ଡିପ୍ରେସନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଯେତେବେଳେ ପବନର ବେଗ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି ୬୨ କିଲୋମିଟର କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ, ଏହା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବାଷ୍ପର ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାହ କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଝଡ଼କୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ରେ ପରିଣତ କରେ।
ଚଳିତ ବର୍ଷ ସକ୍ରିୟ ସୁପର ଏଲ୍ ନିନୋ ଯୋଗୁଁ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ପୃଷ୍ଠ ତାପମାତ୍ରା ୨୮ରୁ 30 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରର ଏହି ଉଷ୍ମ ଜଳବାୟୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ଗତିକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରେ। ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପକ ଗବେଷଣା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଏଲ୍ ନିନୋ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା କମ୍ ଥର ଘଟେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ତୀବ୍ରତା ଏବଂ ଭୟଙ୍କରତା ସାଧାରଣ ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ ଅଧିକ।