ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ପରିବାରରେ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାଗବଣ୍ଟାକୁ ନେଇ ଅନେକ ସମୟରେ ବିବାଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବିଶେଷକରି ବାପାଙ୍କ ଘର, ଜମି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ବଡ଼ ପୁଅର ଅଧିକ ଅଧିକାର ରହିଛି ବୋଲି ଅନେକ ଭାବନ୍ତି। ଆଉ ଗାଁଗାଉଁଲି ମାନଙ୍କରେ ସେହି ହିସାବରେ ଭାଗବଣ୍ଟା ବି କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ଆଇନ ଏନେଇ କ’ଣ କହୁଛି? କେବଳ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇଥିବାରୁ କ’ଣ ସାନ ଭାଇ ଓ ଭଉଣୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ମିଳିବ? ନା ଝିଅଙ୍କର ମଧ୍ୟ ରହିଛି ସମାନ ଅଧିକାର? ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ଆଇନର ପୂରା ନିୟମ…
ପ୍ରଥମ କଥା ହେଉଛି, କେବଳ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇଥିବାରୁ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଅଧିକ ଭାଗ ମିଳିବାର କୌଣସି ସାଧାରଣ ନିୟମ ନାହିଁ। ସମ୍ପତ୍ତି କେଉଁ ପ୍ରକାରର, ତାହାର ମାଲିକ କିଏ ଏବଂ ମାଲିକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଉତ୍ତରାଧିକାରର କେଉଁ ନିୟମ ଲାଗୁ ହେବ, ତାହା ଉପରେ ଭାଗବଣ୍ଟା ନିର୍ଭର କରେ।
ଯଦି ବାପା ନିଜ ରୋଜଗାରର ଟଙ୍କାରେ ଘର, ଜମି କିମ୍ବା ଫ୍ଲାଟ୍ କିଣିଛନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ସାଧାରଣତଃ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଅର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତି ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୁଏ। ବାପା ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଏହି ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ବିକ୍ରି କରିପାରିବେ, ଉପହାର ଦେଇପାରିବେ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ଜରିଆରେ କାହାକୁ ଦେବେ ତାହା ସ୍ଥିର କରିପାରିବେ। ଅର୍ଥାତ୍, ନିଜସ୍ୱ ସମ୍ପତ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାପା ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ବାପା ଯଦି ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ନକରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟାଯିବ। ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭାଗ ମିଳେ ନାହିଁ।
ହିନ୍ଦୁ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ, ୧୯୫୬ର ଧାରା ୬ରେ ସଂଶୋଧନ ପରେ, ହିନ୍ଦୁ ମିତାକ୍ଷରା ଯୌଥ ପରିବାରର ସହଭାଗୀୟ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁଅଙ୍କ ସମାନ ଅଧିକାର ମିଳିଛି। ଏହି ଅଧିକାର ଜନ୍ମରୁ ମିଳିପାରେ। ୨୦୨୦ ମସିହାରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ବିନୀତା ଶର୍ମା ବନାମ ରାକେଶ ଶର୍ମା ମାମଲାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଅଧିକାର ପାଇଁ ୨୦୦୫ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ବାପା ଜୀବିତ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତିରେ କେବଳ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇଥିବାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ ଦାବି କରିହେବ ନାହିଁ। ତେବେ ପ୍ରକୃତ ଭାଗ ସମ୍ପତ୍ତିର ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ପରିବାରର ଅନ୍ୟ ସହଭାଗୀଙ୍କ ଅଧିକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
ହିନ୍ଦୁ ଉତ୍ତରାଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଇଚ୍ଛାପତ୍ର ନଥିଲେ ବାପାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ସମ୍ପତ୍ତିର ଉତ୍ତରାଧିକାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ। ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତ୍ନୀ, ପୁଅ, ଝିଅ ଏବଂ ମୃତକଙ୍କ ମାଆ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଆଇନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ଭାଗ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ଜନ୍ମକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ। ତେବେ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା ବୈଧ ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ, ଇଚ୍ଛାପତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ଥିଲେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବଦଳିପାରେ।
ନିଜସ୍ୱ ଅର୍ଜିତ ସମ୍ପତ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାପା ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ପୁଅ, ସାନ ପୁଅ, ଝିଅ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ଯୌଥ ପରିବାରର ସହଭାଗୀୟ ପୈତୃକ ସମ୍ପତ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ସହଭାଗୀଙ୍କ ଆଇନଗତ ଅଧିକାରକୁ ମନଇଚ୍ଛା ଶେଷ କରିହେବ ନାହିଁ। ବାପା ନିଜର ଆଇନଗତ ଅଧିକାରଠାରୁ ଅଧିକ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଘର କିମ୍ବା ଜମିକୁ ନେଇ ବିବାଦ ହେଲେ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରି ଦଲିଲ, ପୁରୁଣା ମାଲିକାନା କାଗଜପତ୍ର, ଜମିର ରାଜସ୍ୱ ରେକର୍ଡ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ଦସ୍ତାବିଜ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କେବଳ ପରିବାରରେ କୌଣସି ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ପୈତୃକ ବୋଲି କହିଦେଲେ ତାହାର ଆଇନଗତ ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରକୃତ ମାଲିକାନା ଓ ଆଇନଗତ ସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପରେ ହିଁ ଭାଗବଣ୍ଟା ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ। ବିବାଦ ଥିଲେ ଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଆଇନଜୀବୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଭଲ।