ଭୁବନେଶ୍ବର: ମସ୍ତିଷ୍କ ହେଉଛି ଆମ ଶରୀରର ‘ମଦରବୋର୍ଡ’ (ମୁଖ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ର) । ଯଦି ଏହା ଦୁର୍ବଳ ହେବାକୁ ଲାଗେ ତେବେ ଏହା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ହୋଇଥାଏ। ଆଜିକାଲି ଲୋକମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜେ ଜାଣି ନ ପାରି ମାନସିକ ଚାପ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନଯାପନ କରୁଛନ୍ତି। ଭୁଲିଯିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି, କ୍ରମାଗତ ମାନସିକ ଚାପ, ଏକାଗ୍ରତାର ଅଭାବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ହେଉଛି ମସ୍ତିଷ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଖରାପ ହେବାର ଲକ୍ଷଣ। ମସ୍ତିଷ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁଲାଇ ୨୨ ତାରିଖରେ ‘ବିଶ୍ୱ ମସ୍ତିଷ୍କ ଦିବସ’ (World Brain Day) ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଏହି ଅବସରରେ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ଭିଟାମିନ୍ B12 ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କନେକ୍ସନ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆସନ୍ତୁ ।
World Brain Day 2026
ଜୁଲାଇ ୨୨ ତାରିଖରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ‘ବିଶ୍ୱ ମସ୍ତିଷ୍କ ଦିବସ’ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ମସ୍ତିଷ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା। ଏହା ସହ ସ୍ନାୟୁଗତ ରୋଗର ପ୍ରତିରୋଧ, ସମୟ ଥାଇ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଚିକିତ୍ସା ସମ୍ପର୍କରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ‘ୱାର୍ଲ୍ଡ ଫେଡେରେସନ୍ ଅଫ୍ ନ୍ୟୁରୋଲୋଜି’ (World Federation of Neurology) ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଏହି ଦିବସ ପାଳନର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଏହି ଅବସରରେ, ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍ଥା ମସ୍ତିଷ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନଶୈଳୀ ଆପଣାଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାନ୍ତି।
ମସ୍ତିଷ୍କ ପାଇଁ ଭିଟାମିନ୍ B12 କାହିଁକି ଜରୁରୀ
ଆମେ ମସ୍ତିଷ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁ , ତେବେ ପ୍ରଥମେ ନିଦ, ବ୍ୟାୟାମ କିମ୍ବା ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ସକ୍ରିୟ ରଖୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କଥା ମନକୁ ଆସିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଭିଟାମିନ୍ B12 ଏପରି ଏକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇଥାଏ । ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ରର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଶରୀରରେ ଏହାର ଅଭାବ ଦେଖାଦେଲେ, ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରଭାବ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ।
ଭିଟାମିନ୍ B12 କିପରି କାମ କରେ
ଏହା ଆମ ସ୍ନାୟୁକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହାକୁ Myelin Sheath କୁହାଯାଏ। ସହଜରେ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାର ଉପର ଆବରଣ ଭଳି। ଏହି ଆବରଣ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ବାର୍ତ୍ତାଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରସାରଣକୁ ସହଜ କରିଥାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଭିଟାମିନ୍ B12 ଅଭାବ ଏହି ଯୋଗାଯୋଗକୁ ବାଧା ଦିଏ, ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଭାବରେ ମସ୍ତିଷ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଭିଟାମିନ୍ B12 ଡିଏନ୍ଏ (DNA) ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ତିଆରି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶକୁ, ବିଶେଷକରି ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ। ତେଣୁ ମସ୍ତିଷ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶରୀରରେ ଭିଟାମିନ୍ B12 ର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ମାତ୍ରା ବଜାୟ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
ଭିଟାମିନ୍ B12 ଅଭାବର ଲକ୍ଷଣ
ଭିଟାମିନ୍ ବି୧୨ ଅଭାବର ଲକ୍ଷଣ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଅନେକ ଲୋକ ବାରମ୍ବାର ଭୁଲିଯିବା, ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କିମ୍ବା ମନୋଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। କିଛି ବ୍ୟକ୍ତି ହାତ ଏବଂ ପାଦରେ ଝିମ୍ ଝିମ୍ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ରିସର୍ଚ୍ଚ ଭିଟାମିନ୍ ବି୧୨ ଅଭାବ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ନାୟୁ ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସମ୍ପର୍କ ସୂଚାଇଛି।
କେଉଁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ବିପଦ ରହିଛି?
କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକଙ୍କଠାରେ ଭିଟାମିନ୍ ବି୧୨ ଅଭାବର ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ ଥାଏ, ଯେପରିକି ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ Vegan ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି କିମ୍ବା ଯେଉଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଶରୀରକୁ ଭିଟାମିନ୍ ବି୧୨ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ବାଧା ଦିଏ।
କିନ୍ତୁ ଭଲ କଥା ହେଲା ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଭିଟାମିନ୍ ବି୧୨ ଅଭାବ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସପ୍ଲିମେଣ୍ଟ କିମ୍ବା ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇପାରିବ।
ତେଣୁ ଯଦି ଆପଣ କ୍ରମାଗତଭାବେ ଭୁଲିଯିବା, ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା, କିମ୍ବା ହାତ ଏବଂ ପାଦରେ ଝିମ୍ ଝିମ୍ ହେବା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଣଦେଖା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସମୟ ଥାଇ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ଆପଣଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ଉଭୟକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ।