ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ମହାକାଶରେ ବଢୁଛି ବିପଦ ଆଶଙ୍କା!
ଧକ୍କା ହୋଇପାରେ ଭାରତର ୨୦ ସାଟେଲାଇଟ୍!
ମହାକାଶରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସ୍ପେସ୍ ଆବର୍ଜନା (Space Debris) ଏବଂ ସାଟେଲାଇଟ୍ର ଭିଡ଼ ଭାରତ ପାଇଁ ନୂଆ ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଲୋକସଭାରେ କେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ର ସିଂହ ଦେଇଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଲୋ ଅର୍ଥ ଅର୍ବିଟ୍ (LEO)ରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଭାରତର ୨୨ଟି ସକ୍ରିୟ ସାଟେଲାଇଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ୨୦ଟି ଉପରେ ଧକ୍କା ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଏହି ବିପଦର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ମହାକାଶରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସାଟେଲାଇଟ୍ ଓ ସ୍ପେସ୍ ଡେବ୍ରିସ୍ ବା ମହାକାଶ ଆବର୍ଜନା।
LEO ହେଉଛି ପୃଥିବୀଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨,୦୦୦ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ। ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଯୋଗାଯୋଗ, ନେଭିଗେସନ୍ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମିଶନ୍ର ଅଧିକାଂଶ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଏହି କକ୍ଷପଥରେ ରହିଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାରେ ବହୁ ଦେଶର ସକ୍ରିୟ ସାଟେଲାଇଟ୍, ପୁରୁଣା ରକେଟ୍ର ଅଂଶ ଓ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଛୋଟ ବଡ଼ ସ୍ପେସ୍ ଆବର୍ଜନା ଘଣ୍ଟାକୁ ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ବେଗରେ ପରିକ୍ରମା କରୁଛି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଛୋଟ ଆବର୍ଜନା ମଧ୍ୟ ସାଟେଲାଇଟ୍ ସହ ଧକ୍କା ହେଲେ ଗୁରୁତର କ୍ଷତି ଘଟିପାରେ।
ଏହି ବିପଦକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଇସ୍ରୋ (ISRO) ନିୟମିତ ଭାବେ ସାଟେଲାଇଟ୍ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଛି। ୨୦୨୬ରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୯ ଥର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଧକ୍କା ଏଡ଼ାଇବାକୁ ସାଟେଲାଇଟ୍ର କକ୍ଷପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି। ସେହିପରି ୨୦୨୫ରେ ୨୦ ଥର ଏଭଳି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଧକ୍କା ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ କକ୍ଷପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ (CAM) କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଧକ୍କା ପୂର୍ବରୁ ସାଟେଲାଇଟ୍ର ଗତିପଥକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଦଳାଯାଏ, ଯାହାଫଳରେ ତାହା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ସହ ସେବା ମଧ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ସରକାର କହିଛନ୍ତି, ମହାକାଶ ଆବର୍ଜନା ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଭାରତ ବିଭିନ୍ନ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସଂସ୍ଥା ସହ ମିଶି କାମ କରୁଛି। ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହାକାଶ ଆବର୍ଜନା ସମନ୍ୱୟ କମିଟି (IADC), ଜାତିସଂଘର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମହାକାଶ ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (UN-LTS), ସ୍ପେସ୍ ସିଚୁଏସନାଲ୍ ଆୱାରନେସ୍ (SSA), ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହାକାଶ ବିଜ୍ଞାନ ଏକାଡେମୀ (IAA) ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହାକାଶ ମହାସଂଘ (IAF) ଭଳି ସଂସ୍ଥା ସହଯୋଗରେ ମହାକାଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଏବଂ ସ୍ପେସ୍ ଆବର୍ଜନା କମାଇବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି।
ଭାରତ ୨୦୨୪ରେ ‘ଆବର୍ଜନାମୁକ୍ତ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନ’ (Debris-Free Space Mission) ପଦକ୍ଷେପ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା। ଏହା ଅନୁସାରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଅଭିଯାନକୁ ‘ଶୂନ୍ୟ ମହାକାଶ ଆବର୍ଜନା’ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପରିଚାଳନା କରିବାକୁ ଇସ୍ରୋ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛି।
ସେହିପରି, ଶ୍ରୀହରିକୋଟାର ବହୁବସ୍ତୁ ନିରୀକ୍ଷଣ ରାଡାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋ-ଅର୍ଥ ଅର୍ବିଟ୍ର ବଡ଼ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଛି। ଅନ୍ୟପଟେ, ଲଦାଖର ହାନ୍ଲେରେ ‘ନେତ୍ର’ ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧୀନରେ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭୂସ୍ଥିର କକ୍ଷପଥ (GEO)ରେ ୩୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଭାରତର ମହାକାଶ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ହେବ।