ଅହଙ୍କାର ଛାଡ଼ି କ୍ଷମା ମାଗିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ: ଆଜିର ଯୁଗରେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଗଣେଶ-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ପୌରାଣିକ କଥା

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ହିନ୍ଦୁ ପର୍ବପର୍ବାଣିରେ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହି ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ଭାଦ୍ରବ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବାରଣ କରାଯାଇଛି । ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ ଏହି ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ‘ମିଥ୍ୟା ଦୋଷ’ କିମ୍ବା ‘ମିଥ୍ୟା କଳଙ୍କ’ ଲାଗିଥାଏ । ତେବେ ଏହା ପଛରେ କେବଳ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ବିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଏବଂ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ରହସ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଛି, ଯାହା ଆଜିର ଆଧୁନିକ ସମାଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ।

ପୌରାଣିକ କଥାବସ୍ତୁ ଅନୁଯାୟୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ । ଥରେ ସେ ପ୍ରଭୁ ଗଣେଶଙ୍କ ବଡ଼ ପେଟ ଓ ଗଜାନନ ରୂପକୁ ଦେଖି ତାଚ୍ଛଲ୍ୟ ତଥା ଉପହାସ କରିଥିଲେ । ଜ୍ଞାନ, ବିଦ୍ୟା ଏବଂ ବିବେକର ଦେବତା ଶ୍ରୀଗଣେଶ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅହଙ୍କାର ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇଥିଲେ ଯେ, ଯିଏ ବି ଭାଦ୍ରବ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନ କରିବ, ସେ ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦ ଏବଂ ଅପମାନର ଶିକାର ହେବ । ଏହି ଅଭିଶାପ କାରଣରୁ ଥରେ ଖୋଦ୍ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ‘ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି’ ଚୋରି କରିଥିବାର ମିଥ୍ୟା ଅପବାଦର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ସେ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଏହି କଳଙ୍କରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଏହି କାହାଣୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ ବହୁତ ଗଭୀର । ‘ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନ ଟାଇମ୍ସ’ର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅହଙ୍କାରର ପ୍ରତୀକ, ଯେତେବେଳେ କି ଗଣେଶ ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ ଏବଂ ନମ୍ରତାର ପ୍ରତୀକ ଅଟନ୍ତି। ଏହି କଥା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ, ବାହ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଯେତେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଲେ ବି ଅହଙ୍କାର ମଣିଷର ପତନର କାରଣ ସାଜେ। କାହାର ବାହ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖି ଉପହାସ କରିବା ଆମ ନିଜ ଅହଂକାରକୁ ହିଁ ପଦାରେ ପକାଇଥାଏ ।

ଏହାଛଡ଼ା, ‘ମିଥ୍ୟା କଳଙ୍କ’ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ । ଆମେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବିନା କୌଣସି ପ୍ରମାଣରେ ଅନ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେବା କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଟିକେ ଅଟକି ଯାଇ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସମାଜରେ ଲୋକେ ଆମ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆମେ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉଛୁ ତାହା ଆମ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଛି। ଅହଙ୍କାର ଓ ଉପହାସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି କାହାଣୀ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିପାରିବା ଓ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଶେଷ ହୋଇଛି, ଯାହା ମଣିଷ ଜୀବନର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷା ।