US-Russia-China Clash: ୟୁଏନ୍ରେ ଇରାନକୁ ନେଇ ବଡ଼ ଟକ୍କର; ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ରୁଷ-ଚୀନର ଭିଟୋ, ୨ ଭୋଟ୍ରେ ବଦଳିଗଲା ପୂରା ଖେଳ
ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନେଇ ଜାତିସଂଘ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦରେ ପୁଣିଥରେ ଆମେରିକା ଓ ରୁଷ-ଚୀନ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇଛନ୍ତି। ଇରାନ ଉପରେ ଲାଗୁ ଥିବା ଜାତିସଂଘ ପ୍ରତିବନ୍ଧର ନିରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଆମେରିକା ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିଥିଲା। ତେବେ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ରୁଷ ଓ ଚୀନ ରୋକିବାକୁ ବିଶେଷ ଅଧିକାର ପ୍ରୟୋଗ କରିବାରୁ ଏହା ପାରିତ ହୋଇପାରିନାହିଁ।
ପ୍ରସ୍ତାବ ସପକ୍ଷରେ ୧୧ଟି ଦେଶ ଭୋଟ୍ ଦେଇଥିବାବେଳେ, ରୁଷ ଓ ଚୀନ ଏହାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସୋମାଲିଆ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଭୋଟ୍ରୁ ବିରତ ରହିଥିଲେ। ରୁଷ ଓ ଚୀନର ଭିଟୋ ଯୋଗୁଁ ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବ ଅଟକିଯାଇଛି।
ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନେଇ ଜାତିସଂଘର କିଛି ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଏବେ ବି ଲାଗୁ ରହିଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ ବିଦେଶରେ ଥିବା ଇରାନର ସମ୍ପତ୍ତି ଫ୍ରିଜ୍ କରାଯାଇପାରେ। ଏହାସହ ଇରାନ ସହ ଅସ୍ତ୍ର କାରବାର ଏବଂ ତାହାର ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ ମିସାଇଲ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସହ ଜଡ଼ିତ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ରହିଛି।
୨୦୧୫ର ଇରାନ ପରମାଣୁ ଚୁକ୍ତିରେ ସାମିଲ ଥିବା ଫ୍ରାନ୍ସ, ଜର୍ମାନୀ ଓ ବ୍ରିଟେନ୍ ‘ସ୍ନାପବ୍ୟାକ୍’ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ଏହା ପରେ ୨୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ଇରାନ ଉପରେ ପୁଣି ପୁରୁଣା ଜାତିସଂଘ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଲାଗୁ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରତିବନ୍ଧର ନିରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ କମିଟିକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇଥିଲା।
ଇରାନ ଉପରେ ଲାଗୁ ଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି କି ନାହିଁ, ତାହାର ନିରୀକ୍ଷଣ ଜାରି ରଖିବା ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ଆମେରିକାର ମତରେ, ସ୍ୱାଧୀନ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଉଲ୍ଲଂଘନ ଏବଂ ଇରାନ ସହ ହେଉଥିବା ନିଷିଦ୍ଧ ସହଯୋଗ ଉପରେ ନଜର ରଖିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆମେରିକା ଇରାନକୁ ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗୀଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚାପ ବଢ଼ାଉଛି।
ଜାତିସଂଘରେ ଆମେରିକାର ଉପ-ରାଜଦୂତ ଜେନିଫର ଲୋସେଟା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ରୁଷ ଓ ଚୀନ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବରେ ଭିଟୋ ଦେବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ୟୁଏନ୍ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଇରାନ ଏବଂ ଏହାର ସହଯୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧିତ ସହଯୋଗ ଉପରେ ନଜର ରଖିପାରିଥାନ୍ତେ। ତାଙ୍କ ମତରେ, ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲ ନଥିଲେ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଉଲ୍ଲଂଘନ ସମ୍ପର୍କରେ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦକୁ ନିରପେକ୍ଷ ସୂଚନା ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହେବ। ଏହାର ଫାଇଦା ଇରାନ ଏବଂ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଏଡ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ପକ୍ଷମାନେ ନେଇପାରନ୍ତି ବୋଲି ସେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଅନ୍ୟପଟେ, ଜାତିସଂଘରେ ରୁଷର ରାଜଦୂତ ଭାସିଲି ନେବେଞ୍ଜିଆ ଇରାନ ପକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ‘ସ୍ନାପବ୍ୟାକ୍’ ମାଧ୍ୟମରେ ଇରାନ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ପୁଣି ଲାଗୁ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ହିଁ ବେଆଇନ ଥିଲା। ତେଣୁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବର ମଧ୍ୟ ଆଇନଗତ ଆଧାର ନାହିଁ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି। ନେବେଞ୍ଜିଆଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ରୁଷ ଓ ଚୀନ ଆମେରିକା ଏବଂ ଏହାର ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଭୋଟିଂକୁ ନ ଆଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମେରିକା ଟକ୍କରର ରାସ୍ତା ବାଛିଥିବା ସେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି।
ଆମେରିକାର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଭିଟୋ କରିଥିବାରୁ ଇରାନ ରୁଷ ଓ ଚୀନକୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଇଛି। ଇରାନର ଜାତିସଂଘ ମିଶନ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ କହିଛି ଯେ, ରୁଷ ଓ ଚୀନ ଆମେରିକା ଏବଂ ତାହାର ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସେହି ପ୍ରୟାସକୁ ରୋକିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସୁରକ୍ଷା ପରିଷଦକୁ ରାଜନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ବୋଲି ଇରାନର ଦାବି। ଅନ୍ୟପଟେ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଇରାନ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକୁ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କହିଛି। ଜାତିସଂଘରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ରାଜଦୂତ ଜେରୋମ ବୋନାଫୋନଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ଇରାନକୁ ତାହାର ପରମାଣୁ ଚୁକ୍ତି ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାପ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଜରୁରୀ। ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଲାଗୁ ରଖିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରାଯିବ ବୋଲି ଫ୍ରାନ୍ସ କହିଛି।
ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାର ଆଉ ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ଏହାର ସମୃଦ୍ଧ ୟୁରେନିୟମ ଭଣ୍ଡାର। ୨୦୨୫ ଜୁନରେ ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଆମେରିକା ଇରାନର ପରମାଣୁ ଠିକଣା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପରେ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରମାଣୁ ନିରୀକ୍ଷକମାନେ ଇରାନ ପାଖରେ ଥିବା ସମୃଦ୍ଧ ୟୁରେନିୟମର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି। IAEAର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଇରାନ ପାଖରେ ୪୪୦.୯ କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ୟୁରେନିୟମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା। ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ଶୁଦ୍ଧତା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।
ଜାତିସଂଘର ପ୍ରତିବନ୍ଧ ନିରୀକ୍ଷଣ ପ୍ୟାନେଲକୁ ନେଇ ରୁଷର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ନୂଆ ନୁହେଁ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୪ରେ ରୁଷର ଭିଟୋ ପରେ ଉତ୍ତର କୋରିଆର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଥିବା ୟୁଏନ୍ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲର କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା। ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ମାଲିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଶେଷ ହୋଇଛି। ୟେମେନ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଗଣରାଜ୍ୟରେ ବିଶେଷଜ୍ଞ ନିଯୁକ୍ତିରେ ବିଳମ୍ବ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ଅନୁମୋଦନ ମିଳିନାହିଁ। ଇରାନ ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିଥିଲା। ୟୁଏନ୍ ମହାସଚିବ ଆଣ୍ଟୋନିଓ ଗୁଟେରସ୍ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ନାମ ସୁପାରିସ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିନାହିଁ।
ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଇରାନ ଉପରେ ଲାଗୁ ଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧର ନିରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇପାରେ ବୋଲି ଫ୍ରାନ୍ସ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛି। ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଫ୍ରାନ୍ସ, ଜର୍ମାନୀ, ବ୍ରିଟେନ୍ ଓ ଆମେରିକା ମିଶି ଏକ ନୂଆ ନିରୀକ୍ଷଣ ଟିମ୍ ଗଠନ କରିପାରନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୋରିଆ ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ନିରୀକ୍ଷଣ ଜାରି ରହିଥିଲା।
ରୁଷ ଓ ଚୀନର ଭିଟୋ ପରେ ଇରାନ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଏବଂ ତାହାର ନିରୀକ୍ଷଣକୁ ନେଇ ଆମେରିକା ଓ ତାହାର ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ରୁଷ-ଚୀନର ମତଭେଦ ପୁଣି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଏହା ସହ ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ୟୁରେନିୟମ ଭଣ୍ଡାରକୁ ନେଇ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଜାରି ରହିଛି।