ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ତଦନ୍ତକାରୀ ସଂସ୍ଥା, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ତଦନ୍ତ ବ୍ୟୁରୋ (CBI)ର ନୂତନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ନାମ ଆସନ୍ତା ସପ୍ତାହରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ପ୍ରାୟ ୬ ଜଣ IPS ଅଧିକାରୀ ଏହି ପଦବୀ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ରେ ଅଛନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନର CBI ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ପ୍ରବୀଣ ସୁଦଙ୍କୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବର୍ତ୍ତମାନ ମେ’ ୨୫ ତାରିଖରେ ଶେଷ ହେଉଛି । ତଥାପି, ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଯାହା ଆଲୋଚନା ହେଉଛି ତାହା ହେଉଛି CBI ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ କେତେ କ୍ଷମତା ଅଛି, ତାଙ୍କ ଦରମା କେତେ, ଇତ୍ୟାଦି । ତେଣୁ, ଆସନ୍ତୁ CBIର ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା । CBI ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ କିପରି ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ? CBI ପାଖରେ କେଉଁ କେଉଁ କ୍ଷମତା ରହେ?
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ, ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ଦୁର୍ନୀତି ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ୧୯୪୧ ମସିହାରେ ସ୍ପେଶାଲ ପୋଲିସ ଏଷ୍ଟାବ୍ଲିସମେଣ୍ଟ ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୋଲିସ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୩ ମସିହାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୋଲିସ ବାହିନୀ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଦିଲ୍ଲୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୋଲିସ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାକୁ ସେତେବେଳେ ସ୍ପେଶାଲ ପୋଲିସ ଏଷ୍ଟାବ୍ଲିସମେଣ୍ଟ କୁହାଯାଉଥିଲା । ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ଏହାକୁ CBI ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ଦୁର୍ନୀତି ମୁକାବିଲା: କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ ଦୁର୍ନୀତି ଏବଂ ଠକେଇ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ମୁକାବିଲା । ଅର୍ଥନୈତିକ ଅପରାଧର ମୁକାବିଲା: ବ୍ୟାଙ୍କ ଠକେଇ, ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଉଲ୍ଲଂଘନ ଏବଂ ଚୋରା ଚାଲାଣ । ବିଶେଷ ଅପରାଧର ମୁକାବିଲା: ଆତଙ୍କବାଦ, ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ହତ୍ୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପରାଧର ମୁକାବିଲା ।
CBI ଯେକୌଣସି ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିପାରିବ । CBI ବିନା ୱାରେଣ୍ଟରେ ମଧ୍ୟ ଗିରଫ କରିପାରିବ ଯେତବେଳେ, ଅଭିଯୁକ୍ତ ଖସି ଯାଇପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ପ୍ରମାଣ ସହିତ ହେରଫେର କରିପାରନ୍ତି । ଏହା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର କିମ୍ବା ହାଇକୋର୍ଟ କିମ୍ବା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପରେ ଏକ ମାମଲାର ତଦନ୍ତ କରେ । ଯଦି ମାମଲାଟି କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଜଡିତ, ତେବେ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଅନୁମତି ଆବଶ୍ୟକ ।
CBI ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ୩ ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ନିଯୁକ୍ତି କମିଟି ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ । ଏହି କମିଟିରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଏବଂ ଲୋକସଭାରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଯଦି ଲୋକସଭାରେ ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ନାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଗୃହର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିରୋଧୀ ଦଳର ନେତା ଏହି କମିଟିର ସଦସ୍ୟ ଅଟନ୍ତି । ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଯୋଗ୍ୟ IPS ଅଧିକାରୀଙ୍କ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ । କମିଟି ବହୁମତ ଭୋଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କୁ ଭେଟି ଚୟନ କରେ । ତା’ପରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ନିଯୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି ।
CBI ମୁଖ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରକୃତରେ, ପୂର୍ବରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୨୦୨୧ ମସିହାରେ, ସରକାର ଦିଲ୍ଲୀ ପୋଲିସ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଆଇନରେ ସଂଶୋଧନ କରିଥିଲେ । ଏହି ସଂଶୋଧନ ପରେ, CBI ମୁଖ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ । ତଥାପି, ଦୁଇ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସ୍ଥିର ରହିଛି ।
ଏହା ପରେ, ଯଦି କମିଟି ଏହାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ କରେ, ତେବେ କାର୍ଯ୍ୟକାଳକୁ ଥରକେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ କରି ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରକୃତରେ, ୨୦୨୦ ମସିହାରେ, ତତ୍କାଳୀନ ED ମୁଖ୍ୟ ସଞ୍ଜୟ କୁମାର ମିଶ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ମାମଲା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା । ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ କେବଳ ବିରଳ ଏବଂ ବ୍ୟତିକ୍ରମିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଅବସର ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ, ସରକାର ପ୍ରଥମେ ଏକ ଅଧ୍ୟାଦେଶ ଏବଂ ତା’ପରେ ଏକ ବିଲ୍ ଆଗତ କରିଥିଲେ । ତଥାପି, ଏହା ମଧ୍ୟ ବିବାଦୀୟ ଥିଲା ।
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର CBI ଏବଂ ED ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଦରମା ସମ୍ପର୍କରେ ନୂତନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି କରିଛନ୍ତି । ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ CBI ଏବଂ ED ମୁଖ୍ୟମାନେ ସଚିବ ସ୍ତରୀୟ IAS ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମାନ ଦରମା ପାଇବେ । ସଚିବ ସ୍ତରୀୟ IAS ଅଧିକାରୀମାନେ ସ୍ତର ୧୭ର ଦରମା ପାଆନ୍ତି । ସବୁଠାରୁ ବରିଷ୍ଠ IPS ଅଧିକାରୀମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ତର ୧୬ର ଦରମା ପାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତର ୧୭ର ଦରମା ପାଇବେ । ଏହି ସ୍ତରରେ ଥିବା ଅଧିକାରୀମାନେ ମାସିକ ୨.୨୫ ଲକ୍ଷ ଦରମା ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଭତ୍ତା ବାଦ ଦିଆଯାଇଛି । ଭତ୍ତା ଯୋଡାଗଲେ ଦରମା ଆହୁରି ଅଧିକ ହେବ ।